یکی بود و یکی نبود

میرزا ننویس

sajjadi58 — Tue, 11 Nov 2008 20:46:18 GMT

آن قدیم ها وقتی دنبال خانه می گشتند و می کوشیدند جایی پیدا کنند که به گرمابه نزدیک تر باشد باز هم بهای خانه های نزدیک گرمابه چنان نبود که بر دوش بی انصافی سر از افلاک درآورد.

آن قدیم ها وقتی یکی از طایفه اش جدا می شد و به سفر می رفت همه خویشان و نزدیکانش دلتنگ می شدند و برای دیده بانی روی بلندی های اطراف آبادی شان بر یک دیگر پیشی می گرفتند تا بلکه یکی شان مسافر را زودتر ببیند و خبر آمدنش را بدهد و مشتلقی بستاند.

آن قدیم ها وقتی یکی می مرد همه تا چهل خانه چپ و راست سیاه می پوشیدند و وقتی یکی شادی می کرد همه شاد بودند.

آن قدیم ها ....

فدایتان شوم! به دلیل بی دلیلی نتوانستم بنویسم. به دلیل کند بودن سرعت خط نتوانستم بنویسم. به دلیل سر و صداهای پوچ ولگرد نتوانستم بنویسم. بنده را ببخشایید! به دلیل نوستالژیک بودن حال و هوای جانم تنواستم بنویسم

ترکیب انسانی

sajjadi58 — Sat, 21 Jun 2008 22:01:18 GMT

همبالا: دو یا چند تن که قامت آنان برابر است.

همبر: همنشین، قرین، مصاحب، نظیر، برابر، همراه.

همبستر: کسی که با دیگری در یک بستر بخوابد.

همپا: کسی که به همراه دیگری به جایی رود.

همپالکی: کسی که با دیگری در یک کجاوه نشیند.

همپایه: کسی که با دیگری در یک رتبه است.

همپشت: دو یا چند تن که با پشتیبانی هم کاری را به پیش برند.

همپیاله: کسی که با دیگری در نوشیدن شراب همراهی کند.

همپیمان: کسی که با دیگری عهد بندد.

همتا: مانند، نظیر، برابر.

همتازیانه: کسی که با دیگری در تاخت همراه است.

همتگ: دو یا چند تن که در دویدن با هم همراهند.

همخانه: دو یا چند تن که در یک خانه بزیند.

همخواب: زنی که با شوهر خود در یک بستر بخوابد؛ گویا این لفظ را بیشتر برای زنی به کار میبرند که با دیگری به صورت غیرقانونی و غیرشرعی بخوابد.

همداستان: موافق، همسخن، همصحبت.

همدرد: دو با چند کس که یک درد دارند؛ غمخوار.

همدست: چند تن که در اجرای کاری با هم همکاری کنند.

همدم: همنفس، همسخن، همپیاله.

همدوش: همقدم، همعنان، همسر، یار.

همراز: کسی که از اسرار دیگری خبر دارد.

همراه: دو یا چند تن که با هم راهی را بپیمایند.

همردیف: کسی که با دیگری در یک مقام و رتبه است.

همرس: همآهنگ، یک جهت.

همرکاب: دو یا چند تن که با هم سواره حرکت کنند.

همرنگ: دارای یک رنگ و سجیه و عادت.

همزاد: موجودی متوهم از جن که گویند با انسان زاده میشود.

همزبان: همدمی که سخن انسان را نیک دریابد.

همسان: مانند یکدیگر.

همسایه: دو یا چند کس که زیر سایه یک سقف نشینند.

همسخن: یکزبان، همآواز، یکدل.

همسر: همقد و قامت، همرتبه، زن یا شوهر نسبت به یکدیگر.

همسفر: دو یا چند کس که با هم سفر کنند.

همسنگ: همشأن، همرتبه، هموزن.

همشیره: خواهر، برادر رضاعی.

همکار: دو یا چند تن کا با هم به یک کار پردازند.

همکاسه: دو یا چند تن که با هم از یک کاسه بخورند.

همکام: دو یا چند تن که یک آرزو دارند.

همکیش: دارای یک دین.

همگام: همقدم.

همگون: همرنگ، هملون.

همنشین: همدم، معاشر، مصاحب.

همنفس: همدم در طول عمر.

همنمک: دو یا چند کس که با هم نان ونمک خورند.

همنواله: دو یا چند تن که از یک سفره غذا خورند.

از جنگ تا تورم

sajjadi58 — Wed, 28 May 2008 01:17:18 GMT

چندی پیش کتابی ویرایش می کردم که برنده جشنواره خاطرهنویسی دفاع مقدس بوده است. کار دشواری بود و زمان زیادی گرفت. جان سپردم پای این کار تا به انجام رساندمش. راستش نویسنده خوب نوشته بود و خاطرهویراستن هم کاری دشوارتر از مقالهویراستن نیست، اما در پیچاپیچ و کشاکش این خاطرهنوشت، چیزی بود که ویرایش به دشواری میپذیرفت؛ چیزی شبیه بغض به آن هنگام که در گلو نگاه میداری تا نترکد. ترکشهایی کهنه که هر چه کهنهتر یابیشان، بیشتر جان را رویین کند.

جنگ خاطراتی دارد که در ذهن تکاتک مردمان خواهی ـ نخواهی به تلخی از تلی خاطرات خاک خورده سر بر میآورند و جان میافسرند، اما یکانیکانشان به سربلندی به جان شهیدانشان سوگند میخوردند که رزمیدند و نهراسیدند. شاید در آوردگاه رزمی چنین و چنان پیشنتاختند، اما پای میفشردند تا یک وجب از خاکشان را به دشمن ندهند، چه رسد به غروری آبایی که پوستینی کهنه است یادگار از نیاکانی چنان.

جنگ خاطراتی دارد و برای اکنون نیز در خاطرات پسینیان جایی است. همه لرزش دست و دلم به هنگامی ویراستن، بغضی بود چنین که آن همه سینهچاکان ستبر که ننشستند تا امام زمانشان جنگ را مدیریت کند، اگر سر از خاک برگیرند، بر این دوستان نادانشان جگونه عتاب برآرند که ناکامیهایش دولتیشان را به پای امامی میدوزند که به پیشگاهش قرونی تشنه، دراز خفتهاند. کاش چیزی در خاطر نمانَد و شرمنده فرزندی نگردیم که به ما بر این ساده لوحی ها تلخندی خواهد زد و عتابی خواهد آورد که جرا سکوت کردید و نجنبیدید و نخروشیدید! کاش دود شود دودمان این روزگار که شبانش نخسبیدیم تا مباد فردایش هول تورٍُمی کژ، زیر خط فقر ما را بفشرد و بشکند. کاش فردا که امامی آینه دار زمان آمد، دستکم تورمی این گونه به گردنش نیندازند.

معلم عزیزم روزت مبارک!

sajjadi58 — Sat, 03 May 2008 06:06:13 GMT

سعی نابرده در این راه به جایی نرسی

مزد اگر می طلبی طاعت استاد ببر

آن گذشتهها که جدیتر و رسمیتر روز معلم را پاسمیداشتیم، نماد این روز را شمعی میپنداشتیم که گویی بر عزای مطهر اشک میفشاند.

آن روزها هرگز فلان خانم و آقا معلم را با شهید مطهری نمیسنجیدیم، هرچند پسینها به صرافت افتادیم که چرا روزی را به نام مطهری و به کام معلمی میگیرند.

نهاد آموزش و پرورش، بینقش معلمان سامان نمییابد و اینان همیشه در پیدا و پنهان تاریخ ملل شکوه آفرین بودهاند. باید گفت که همواره پایگاه اجتماعی معلمان در همه جوامع فرادست بوده است.

داستانهای فراوانی درباره تأثیر شگرف تربیتی معلمان در فرزندان شاهان و دیکتاتوران شنیدهایم و خواندهایم، اما به صلاح نبوده و نخواستهایم هیچگاه که به فساد این قشر لابد نقدپذیر در میان «جوامع و ملل» اشاره کنیم.

امثله و حکایات در اینباره «کم له من نظیر»! که به قدر توش دانش آموزی که من و شما بودهایم و هستیم، حکایتهایی میتوان شنید و مثلهای میتوان زد.

معلمی را به خاطر دارم که به لرزیدن زمین زیر گامهای ستبرش غره بود. مشت میکوبید بر میز دانشآموزی که من و تو بودیم و آنگاه نعره میکشید و فحش که چرا چنین و چنان.

معلمی را تنها یکبار خندان و مهربان به خاطر دارم؛ آن هنگام که در دفتر مدرسه با خانم بهداشت مدرسهمان لابد داشت، هنگامهای را بهمیداشت.

خانم معلمی که مثل آبجی محسن آبکش، مانتو میپوشید و تا در مدرسه همیشه ماشینهای جورواجور همراهیاش میکردند و و بی بهانه و بابهانه سرکلاس که میرسید، مداد لای انگشتانمان میگذاشت تا هرچه دیدیم و ندیدیم، خفقان بگیریم و درسمان را بخوانیم.

معلمی که بچهها کلفتهای ناگزیر او بودند تا در مدرسه و ماشینش همراهیاش کنند و کیف و بارش را براش ببرند.

معلمی که وقتی یکبار جواب فحشش را از با عرضه کلاسمان شنید، هر چه به دهانش رسید، به خواهر و مادر همهمان انداخت و پایان سال هم حق دوستمان را کف دستش گذاشت.

معلمی که وقتی تنها برای یک بار از دست کارهای زشت و دور از گفتن مبصر کلاسمان به او پناه بردم و کمک خواستم، پاسخم چنین داد که مبصر کلاس هرغلطی بخواهد میتواند!

کاش کاشکی!

sajjadi58 — Sat, 03 May 2008 04:14:18 GMT

کاش به جای فشردن دکمههای سیاهی که روی صفحه سفید حرف میسازند، کمی در بوستان و گلستان سعدی عشرت میکردیم و مثنوی مثنوی، داستان کنیزک و خر را مییافتیم و به ولع برای هم میخواندیم و میخندیدیم!

کاش به جای شرکت در نشستهای ادبی و رشتهها و کلافهای بی سر و ته به هم بستن، کمی گرد از کتابهایمان میستردیم و سیمرغی را یاد میآوردیم که عطار از نیشابور آن زمان برایمان پرواز داده و ما هنوز پژواک پر یکیشان را هم نشنیدهایم!

کاش نظامیه نیشابور و بغداد زیر خاک و آکسفورد آن سوی آب ها نبود!

کاش همیشه برای همه چیز فرصتی دوباره بود تا هر جیز را بی بهانه از زیر و رو و پس و پیش و بالا و پایین دست می مالیدیم، پیش می کشیدیم و پس می زدیم.

کاش ...

نامه به مسیح

sajjadi58 — Mon, 21 Apr 2008 01:28:46 GMT

نام تو نامیتر از آن است که خامطمعی را بر نینگیزد که نامه نویسد و پاسخش را تا آمد و رفت چاپاری میانجی، به انتظار نشیند. تو بر بالای صلیب، پرچمی هنوز و انگار عَلَمداری نیامده است، کو نجابتش از آیین پاک خورشید، تا همتی بخواهد و تو را به عزم هدم زندانِِ رندان جهان از خاک زمین برکَند، یا اگر هست، زمین زمستانی است و خاک، پست.

ناصری! «آسمان کوتاه

به سنگینی

بر آواز روی در خاموشی رحم

فرو افتاد.

سوگواران به خاکپشته برشدند

و خورشید و ماه

به هم

بر آمد.»

هنگامه، محمدی شد و چون خور از مشرق انسانیت جاودانه درخشید، خامان همه پختند، مردگان همه خاستند، دولت عشق آمد و ما دولت پاینده شدیم.

آنگه خوکانی که مریم مجدلیه را تا پای تو افتان و خیزان بوییده بودند، به فراز نگریستند و چون تو را بر صلیب نیافتند، نقاب برکشیدند و سر افکندند، به دنبال خطی سنگین...

(با آوازی یکدست

یکدست

دنباله چوبین بار در قفایش

خطی سنگین و مرتعش

بر خاک میکشید.

...

و آواز دراز دنباله بار

در هذیان دردش

یکدست

رشتهای آتشین میرشت.

«شتاب کن ناصری، شتاب کن!»)

دیروزی، یاد مجدلیه و خانه طمع و شهوتشان کردند که مسیح بر سرشان فرو بریخت؛ نوشتند و به مادرشان خندیدند که او را اگر بر صلیب نیافتند، در برابر بیابند خشمآگین. مسیح اما بر بالای نجابت خویش ماند و

«از رحمی که در جان خویش یافت

سبک شد

و چونان قویی مغرور

در زلالی خویشتن نگریست.»

امروزی، العازریان، جنگل آینهها را در هم میشکنند و رسولان خسته را که بر این پهنه نومید فرود آمدهاند؛ رسولانی را

«که شهادت را

در سرگذشت خویش

مکرر کرده بودند

...

که فریاد درد ایشان

به هنگامی که شکجه بر قالبشان پوست میدرید، چنین

بود:

ـ کتاب رسالت ما محبت است و زیبایی

تا بلبلهای بوسه

بر شاخ ارغوان بسرایند

شوربختان را نیکفرجام

بردگان را آزاد و

نومیدان را امیدوار خواستهایم

تا تبار یزدانی انسان

سلطنت جاویدانش را

بر قلمرو خاک بازیابد.

کتاب رسات ما محبت است و زیبایی است

تا زهدان خاک

از تخمه کین

بارنبندد.»

آری، ای ناصری! پس از تو نیز «رسولان خسته به تبار شهیدان پیوستند» و

«بدین گونه بود

که سرود و زیبایی

زمینی را که دیگر از آن انسان نیست

بدرود کرد.»

اما نام تو نامیتر از آن است که خامطمعی را بر نینگیزد که نامه نویسد و پاسخش را تا آمد و رفت چاپاری میانجی، به انتظار نشیند. تو بر بالای صلیب، پرچمی هنوز و انگار عَلَمداری نیامده است، کو نجابتش از آیین پاک خورشید، تا همتی بخواهد و تو را به عزم هدم زندانِِ رندان جهان از خاک زمین برکَند، یا اگر هست، زمین هنوز زمستانی است و خاک، پست.

(با بهره مندی از اشعار الف. بامداد)

نوشتن داستان کسب و کار من نیست

sajjadi58 — Wed, 16 Apr 2008 23:07:18 GMT

میان هیاهوی ناگزیر برخی داستاننویسان وطنی که به اکراه دست از آستین چروک و ورمالیدهشان به نوشتن بیرون میآورند تا مبادا دوباره ابوالهول از تلِ برج بابل، شهرزاد خیالشان را بانگ سر دهد که اینک همان سپیدهدمانی که گفته بودم، دیوانهای انگار که بخواهد جامه از تن بدرد، یاد شهرزاد را قاب میگیرد و درباره هوسآلود بودن داستان برای نسلی مینویسد که فراموش شدهاند:

بسیاری هوس به دوزبازیهای واژگانی میسپرند و عناصر را روانه مرغزاری میکنند که خوکان در آن میچرند؛ بسیاری هوس میبازند؛ بسیاری از روی تباهی در ناکجا و جغرافیایی دیگر هوسی آرزو میکنند تا تنها خرقهشان را به زر آلایند و بس.

در این میان، همان دیوانه جامهدریده، قوزک آشنایی را در پیادهگرد خانه پدریاش لگد میکوبد که چرا شهرزاد را از خاطر بردهای و او که انگار صُداع شمسی(سردردی که ازنشستن بسیار در آفتاب عارض میشود) آزردهاش، مگسی میپراند که شهرزاد مگر نمرده بود.

در پس برجها و تلها، ناگه ابوالهولی که حالا رمقش رفته و القصه، قصههایی دراز و رازآلود می داند، که ...

در آموختن مراسم ختم

sajjadi58 — Wed, 02 Apr 2008 01:21:18 GMT

«زندگی زیباست، زشتیهای آن تقصیر ماست/ در مسیرش هر چه نازیباست، آن تدبیر ماست.»

(آخرین پیامک دختر داییام در آستانه سال نو)

دختر داییِِِِِِ بزرگوارم حضرت آیت الله موسوی نژاد در سانحه رانندگی چنان از زندگی در این دنیا درگذشت که انگار نه انگار مادری جوان بود و مرد.

برگزار کردن مراسم تشییع و تعزیت کارهایی است که به رسم ما مشهدی ها مفصل برگزار نشود، کم بودن ارادت دیگران و بازماندگان را به مرحوم و مرحومه می نماید.

تعزیت، از لباس سیاه پوشیدن و هم نوا شدن با صاحبان عزا آغاز می شود. صاحبان عزا که خویشان خویش را در جامه سیاه می بینند، از غربت عزا به در می آیند و آن گاه بی شرم و حیا شیون می کنند تا جان خویش را بیارامند.

مشهدی ها برای نخستین بار بر سر مزار پس از تشییع گردهم می آیند. صبح علی الطلوع بار دوم است و روز سوم یا هفتم بار سوم.

تعزیت تا تسلیت عزاداران در روزهای یکم و دوم و سوم، به غایت شکوه و عزت برگزار می شود؛ عزاداران صاحب عزا، صبح و عصر سه روز در ورودی و نه در خوش نشین مسجد و حسینیه ای بر می خیزند و می نشینند تا آمدگان و رفتگان مجلس عزا چنین انگارند که خوش آمده اند و خوش نشسته اند.

صاحبان عزا مراسم سه روز نخست و یک روز هفتم را به امید نثار فاتحه و ختمی دسته جمعی، برگزار می کنند تا بر سر تربت درگذشتگان گردآیند و آن گاه یکی بلند بانگ زند: آیا مسلمانی هست که حقی بر گردنش داشته و خواهان مانده باشد؟ همه آسوده کاش بگویند: خدا رحمتش کند، آدم خوبی بود. و به هم نگاه کنند که آیا واقعاّ دل و زبانشان یکی شده بود وقت اقرار یا نه.

اینها همه بازماندگان را خوش می آید و هم رفتگان را تسلا می دهد که به راستی به تسلی و تشفی خاطر بیشتر نیازمندند.

اما این همه و اسرارش را باید آموخت، مانند نکاتی که پیش از ازدواج و در جهت تنظیم خانواده و یا بهداشت جنسی باید دانست. البته آموختنی ها بسیارند؛ گاه آموختن راه و رسم خبردار کردن نزدیکان و خویشان در گذشته، خود بسی بیشتر مصیبت باشد!

درباره مرگ و مردن و بیان تفاوت آنها

sajjadi58 — Mon, 17 Mar 2008 01:57:18 GMT

معتقدم که خوانندگان وبلاگم به راحتی پای جان کلماتم نمی میرند. معتقدم هوای نوشتن پسِِِِِِِ معرکه است برای من که مدام می خواهم اعترافاتم را درباره مرگ بنویسم و دست آخر ناتوان به نوشتن چندی اراجیف بسنده می کنم؛ مرگی که از زندگی به ما نزدیک تر است ـ این حرف ها را پس نزنید! باور کنید که استصحاب ادامه حیات ، تنها درباره گنجشکانی معنادار است که از همه چیز خدا رزق و روزی می گیرند و بی هیچ تعارفی بر سر هر شاخ می نشینند.

معتقدم که خوانندگان وبلاگم به راحتی نمی گذرند از کلماتی که نویسنده ای خواب پریش در واپسین ثانیه های حیات جوهری خویش می نویسد.

مرگ از آستین و پاچه انسان بالا نمی رود مگر آن که باورش کرده باشد. بدون باور به مرگ، کس نخواهد مرد. برای همین، مردگان نخست می میرند و بعد که مرگ به سراغشان می آید، می فهمند که مرده اند. مردن زمانش در دست خداست و خدا مرگ را به ما ارزانی فرمود تا بهنگام و نابهنگام باورش کنیم.

و تنها برای مردن است که مراسم می گیرند. از همین روی، بیچاره انسان به نو کردن روز و ماه و سال همیشه بر بام می رود و چاره می جوید. با این همه، برای مردن سالی به پایان می رسد و سال نو آغاز می شود.

و به آسانی مرگ فرا می رسد.

برای مردن سالی به پایان می رسد و سالی نو آغاز می شود. به راستی، چه خوب که سال نو آغاز می شود.

تب آخر سال

sajjadi58 — Fri, 14 Mar 2008 10:43:18 GMT

من تب کرده ام. دی شب فهمیدم؛ وقتی همه چیز را بالا آوردم.؛ همه خاطرات و آرزوهایم را. آن وقت فهمیدم که تب کرده ام. کاش مانند آن دوست برای لحظه هایم تاریخ می گذاشتم و از روی آنها می جهیدم و به توجیه قد علم می کردم که تاریخ مصرفش گذشته؛ کاش همه چیز می گذشت. کاش تب نکرده بودم و دست کم برای مرگ لوطی ترین آشنایم هق هق می کردم که کام از سادگی همه چیز می ستاند؛ مهدی توکلی که تلنبار ادبی نوشته هایم را به زور معرفت از من می گرفت تا برای دوست دخترش بلکه جیزی بنویسد.

«مهدی جان! اینها که چیزی جز غم و درد نیست تا به دردت بخورد. بگذار سفارشی برایت چیزی از نو بنویسم.»

غِلیظ و مشهدی جوابم میداد: «نِه دِداش! همینا عشقه. من به نتوانستم دستانم خیره می گریم(بخشی از چرت وپرت های ادبی من).»

بعد با استادی تمام بی آن که بخواهد یادم می داد که چه طور با یک «نوکرتُم» همه چیز ساده لوطی می شود.

مهدی! من لوطی نشدم. کاش بیشتر یادم می دادی! کاش میدان نو همیشه نو می ماند و همه چیز را رها می کردم و به دعوتت دنبالت می آمدم و نمی دانم کاش با تو توی تمام خیابان های قم حتی سیگار می کشیدم تا بفهمم به قول تو همه ...اند و بعد خودم می فهمیدم که فرویدی که به غلط از روی کتابم می خواندی «فَروید»، که اگوست کنت و مارکس و وِبر هیچ خری نیستند که آدم بخواهد عشق و حالش را رها کند برای خواندن شِر و وِرهایشان.

من خیلی بیشتر از اینها تب کرده ام مهدی!

حالا می خواهم مانند تو بغضم را در جاده بشکنم، وقتی از پیچ دلبران می گذرم و بعد لحظه ای همه چیز را لعنت بفرستم و دوباره یاد تو ؛ یاد تو لوطی!

پایانه:

همه جیز به هنگام و بی هنگام صفر می شوند و دوباره روز از نو، روزی از نو. روزِ نو اما لعنتی. دوباره بی آن که بخواهم و بی آن که نفسی تازه کرده باشم، باید برخیزم و گام در راهی بگذارم که با نخستین درد آغاز می شود؛ خوش به حال کوه که با نخستین سنگ.

در این باره به وبلاگ مهدی موسوی هم سری بزنید!